Tys piyknie, czyli prof. Jan Miodek opowiada o... pięknie

Prof. Jan Miodek
 Krzysztof Kapica

Cyprian Kamil Norwid (1821-1883) jest autorem chyba najsłynniejszych w polskim obiegu komunikacyjnym skrzydlatych słów związanych z pięknem: „Bo piękno na to jest, by zachwycało do pracy, praca – by się zmartwychwstało”, „Cóż wiesz o pięknem? – Kształtem jest miłości” – napisał w roku 1851 w „Promethidionie”. Nie ukrywam, że pod wpływem poety równie często jak o „zapale do pracy” mówię o „zachwyceniu do pracy”.

W „Rękopisach ekonomiczno-filozoficznych” z roku 1844 Karola Marksa (1818-1883) znajdujemy zdanie: „Człowiek formuje również według praw piękna”. Bertrand Russel (1872-1970) twierdził z kolei, ze „matematyka zawiera w sobie nie tylko prawdę, ale i najwyższe piękno – piękno chłodne i surowe, podobne do piękna rzeźby” („Mysticism and Logic” z roku 1918). W „Odzie do urny greckiej” z roku 1818-1819 John Keats (1795-1821) napisał, że „piękno jest prawdą, prawda pięknem” („beauty is truth, truth beauty”), a Nikołąj Czernyszewski (1828-1889) w „Estetycznym stosunku do rzeczywistości” z roku 1855, że „piękno to życie” („priekrasnoje jest’ żizń”).

Główny bohater „Fausta” Johanna Wolfganga Goethego (1749-1832) wypowiada słynne zdanie: „Trwaj chwilo, jesteś piękna”, a w „Dziejach” Herodota (V w. p.n.e.) pojawia się kilkakrotnie jako utrwalone wyrażenie połączenie „kalos kai agathos”, czyli „piękny i dobry”. Słowik natomiast z wiersza Juliana Tuwima (1894-1953) „Spóźniony słowik”, do którego Witold Lutosławski (1913-1994) napisał muzykę, wyznaje żonie: „Wybacz, moje złoto, ale wieczór taki piękny, że szedłem piechotą”.
Wyrazowymi odpowiednikami naszego piękna są w języku niemieckim Schoene, w angielskim beauty, we francuskim beau, we włoskim bellezza, a w hiszpańskim belleza.

A jaka jest etymologia form piękny, piękno? – Postać przymiotnikowa od XV wieku funkcjonowała też w postaci piekny, w gwarach do dziś w brzmieniach piekny, pikny (powszechnie znane żartobliwe „tys piyknie”!). Tacy jak my zachodni Słowianie, czyli Łużyczanie, Czesi, Słowacy, posługują się formą pekny. Jak można przeczytać w „Słowniku etymologicznym” prof. Wiesława Borysia z roku 2005, najprawdopodobniejsze wydaje się łączenie tych zachodniosłowiańskich wariantów brzmieniowych ze staro-wysoko-niemieckimi wyrazami feh „pstry”, fehen „upiększać, zdobić” czy z greckim poikilos „pstry, barwny, kolorowy; wzorzysty; malowany”, wszystkie zaś te słowa wiodą do praindoeuropejskiego źródła poik „pstry, barwny” (w staro-cerkiewno-słowiańskim znany był przymiotnik peg „pstry”, stąd pieg – od praindoeuropejskiego pokrewnego poig).

Byłby zatem prasłowiański przymiotnik pek-n z pierwotnym znaczeniem „pstry, barwny, kolorowy, zdobny” utworzony za pomocą przyrostka „-n”, a samogłoskę nosową „ę” należałby uznać w polszczyźnie za wtórną.

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum oraz Politykę Prywatności.

08.09.2018, 22:44

Ale yu perfekcyjnie nauczona .Ciekawe czego?

08.09.2018, 13:39

Miodek jest niedouczony.

03.09.2018, 16:59

Od ŁADY pochodzi angielski wyraz LADY

03.09.2018, 16:54

piekny to miał zastapic słowianski wyraz ŁADNY od imienia slowianskiej ŁADY

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, wyłącz Adblock na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować Nie działa? Spróbuj wyłączyć Adblock samodzielnie w ustawieniach.